Appel

En het kwaad kwam van de appel (malum e malo)

Malus, de Latijnse naam voor de appel, betekent ‘gehoorzaam’, maar de meeste bronnen vertalen het met de ‘slechterik’, de ‘kwaaie’ of de ‘valserik’ en verwijzen de omschrijvingen naar het Bijbelverhaal. De naamgeving is een ongelukkige keuze voor zó een nuttige boom, waarvan de vrucht van oudsher wordt gezien als een symbool van liefde, huwelijk, lente, jeugd, vruchtbaarheid, vrede, onsterfelijkheid of een lang leven. 

Het geslacht Malus telt ongeveer 30 soorten en talloze cultivars. Appels en peren zijn botanisch en cultuurhistorisch nauw verwant aan elkaar. Ze horen beide tot de appelgroep binnen de rozenfamilie. Malus sylvestris is de wilde appel ‘uit het bos’ en binnen Malus domestica onderscheiden we de consumptie- of cultuurappel en de sierappels. Wilde vormen en cultuurvormen zijn soms moeilijk te onderscheiden. Appelbomen worden gemiddeld 60 jaar oud. Alle gekweekte fruitbomen zijn kruisingen tussen meerdere soorten uit Azië en Europa.

Een laantje van sierappelbomen is in het voorjaar en najaar een blikvanger in Arboretum Oudenbosch.

Lees meer

Recent DNA-onderzoek toont aan dat de consumptieappel afkomstig is uit het oosten van de Kaukasus, Oezbekistan, Kazakhstan en Kirgizië. De nog altijd in de Kaukasus aanwezige Malus sieversii en de soorten Malus asiatica, Malus orientalis en Malus prunifolia zijn genetisch verwant aan onze cultuurappels. Via de zijderoute zijn de soorten in het Romeinse rijk terechtgekomen en vervolgens hebben ze zich verspreid over Europa.

Het bijzondere van appelbomen is dat nuttig en mooi hier samengaan. Prachtige bloesem in het voorjaar en voedzame vruchten in het najaar. Om dit allemaal te bewerkstelligen, dus om een goede vruchtvorming te krijgen, hebben bijna alle appelrassen kruisbestuiving nodig. Dit betekent dat er altijd minimaal 2 appelrassen elkaar moeten bestuiven.

Gekweekte fruitbomen zijn in alle opzichten groter dan hun wilde stamhouders. Appel kan de vorm van een boom of struik hebben. Bladeren zijn 4 tot 10 centimeter, eirond/ovaal, top is spits en de rand grof gezaagd. De bloemen staan in tuilen en zijn 3 tot 4 centimeter in diameter en roze van kleur. De vruchten zijn boven en onder ingedeukt en kunnen behalve in grootte ook verschillend in kleur zijn al dan niet met rode ‘wangen’.

Tot Malus domestica behoort ook de sierappel. Sierappels behoren tot de fraaiste sierbomen die we in Nederland kennen. In het sortiment (bloem-)sierappels zit vooral veel ‘bloed’ van (Oost-)Aziatische soorten. De sierwaarde begint al wanneer de boom in knop komt. De knoppen zijn vaak donkerder roze gekleurd dan de open bloemen. De vruchten van diverse cultivars van sierappels zijn van een opvallende sierwaarde. Bij een aantal blijven de vruchten voor een deel tot diep in de winter aan de boom hangen, terwijl het blad al lang gevallen is. Voor het merendeel zijn de bomen 4 tot 6 meter hoog. De meeste bomen vormen een min of meer ronde kroon, maar zuilen, treurvormen of opgaand spreidende kronen komen ook voor.

Vroeger uit Japan geïmporteerde hybriden worden nog altijd tot de beste sierappels gerekend. In Japan is Malus halliana ‘Parkmanii’ de stammoeder van de zeer bekende soorten Malus floribunda en Malus atrosanguinea. De Oostenrijkse botanicus J. Niedzwetzky vond een purperbladige en paarsbloeiende Malus sieversii ‘Niedzwetzkyana' in Turkestan, waarmee vele nieuwe kruisingen zijn ontwikkeld. Opmerkelijk is dat bij de hieruit gewonnen hybriden niet alleen de bloemen en bladeren donkergekleurd zijn, maar ook het hout bij doorsnijden min of meer purper is. Cultivars afgeleid van Amerikaanse, inheemse soorten bloeien later in het jaar (juni) en pas op latere leeftijd, daarnaast geuren ze heerlijk. De soorten hebben groen blad, eenkleurige roze bloemen aan lange stelen. Spectaculair is bij sommige soorten de herfstverkleuring.

Veel bij Malus voorkomende ziekten, en dat geldt ook voor de meeste cultivars, is schurft veroorzaakt door Venturia inaequalis en meeldauw door Podophaera leucotricha. Kwekers zoeken steeds naar schimmelresistente soorten. De moeilijkheid daarbij is dat Venturia inaequalis van tijd tot tijd muteert.